เซ็กส์ทางทวารหนักมีโอกาสส่งต่อ HIV มากกว่ากิจกรรมทางเพศบางแบบ โดยเฉพาะฝ่ายรับ เพราะเยื่อบุด้านในบอบบางและอาจเกิดรอยถลอกได้ง่าย แต่ความเสี่ยงลดลงได้ด้วยถุงยาง สารหล่อลื่น PrEP, PEP และการรักษา HIV จนอยู่ในเกณฑ์ U=U
กิจกรรมทางเพศรูปแบบนี้เกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศและทุกรสนิยม ไม่ควรใช้เป็นเหตุในการตีตรา บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการประเมินเฉพาะบุคคลจากผู้ให้บริการสุขภาพ
ทำไมเซ็กส์ทางทวารหนักจึงมีโอกาสรับ HIV มากกว่า
เยื่อบุทวารหนักบางและไม่มีน้ำหล่อลื่นตามธรรมชาติเพียงพอ การเสียดสีจึงทำให้เกิดรอยถลอกเล็ก ๆ ได้ เชื้ออาจเข้าสู่ร่างกายผ่านเยื่อบุหรือรอยถลอกเมื่อสัมผัสเลือด น้ำอสุจิ หรือสารคัดหลั่งที่มีเชื้อ
ฝ่ายรับมีโอกาสรับเชื้อสูงกว่า แต่ฝ่ายสอดใส่ก็รับเชื้อได้เช่นกัน ความเสี่ยงจริงขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น การใช้ถุงยาง การใช้ PrEP ปริมาณไวรัสของคู่ และการมีโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ร่วมด้วย
ลดความเสี่ยงระหว่างเซ็กส์ทางทวารหนักอย่างไร
- ใช้ถุงยางใหม่ตั้งแต่เริ่มจนจบกิจกรรม และเปลี่ยนชิ้นใหม่เมื่อเปลี่ยนคนหรือเปลี่ยนช่องทาง
- ใช้สารหล่อลื่นสูตรน้ำหรือซิลิโคนให้เพียงพอ เพื่อลดการเสียดสีและโอกาสถุงยางแตก
- หลีกเลี่ยงน้ำมัน โลชั่น หรือวาสลีนกับถุงยางลาเท็กซ์ เพราะอาจทำให้ถุงยางเสื่อม
- สื่อสารเรื่องความยินยอม ความสบาย และหยุดทันทีเมื่อเจ็บหรือมีเลือดออก
- ตรวจ HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามตำแหน่งสัมผัสและความเสี่ยง
หากถุงยางแตกหรือหลุด อ่านวิธีรับมือได้ที่ ถุงยางอนามัยแตกควรทำอย่างไร และดูข้อมูลเรื่อง การตรวจ HIV
PrEP, PEP และ U=U ช่วยอย่างไร
| ทางเลือก | ใช้เมื่อใด | สิ่งสำคัญ |
|---|---|---|
| PrEP | ก่อนมีโอกาสสัมผัส HIV | ช่วยป้องกัน HIV เมื่อใช้ตามแผนที่เหมาะสม แต่ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่น |
| PEP | หลังเหตุเสี่ยง | ต้องเริ่มโดยเร็วและไม่เกิน 72 ชั่วโมง ควรไปประเมินทันที |
| U=U | เมื่อผู้มีเชื้อ HIV รักษาจนกดไวรัสได้ต่อเนื่อง | เมื่อปริมาณไวรัสต่ำกว่า 200 copies/mL และคงระดับไว้ จะไม่ถ่ายทอด HIV ผ่านเพศสัมพันธ์ |
ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด เปลี่ยน หรือปรับ PrEP, PEP หรือยารักษา HIV เอง ผู้ให้บริการจะช่วยเลือกแผนตามสุขภาพ วันที่เสี่ยง และผลตรวจของแต่ละคน
การสวนล้างทำให้ปลอดภัยขึ้นไหม
การสวนล้างไม่ได้ป้องกัน HIV หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการสวนแรงหรือใช้น้ำยาที่ระคายเคืองอาจทำให้เยื่อบุบาดเจ็บ ไม่ควรใช้น้ำยาฆ่าเชื้อ สบู่ หรือสารเคมีภายในทวารหนัก หากต้องการทำความสะอาด ให้ทำภายนอกอย่างอ่อนโยนก็เพียงพอ
เมื่อใดควรไปพบแพทย์
ควรไปพบแพทย์หากเลือดออกไม่หยุด ปวดมาก มีไข้ มีหนอง แผล หรือตกขาวผิดปกติ หากเพิ่งมีเหตุเสี่ยง HIV ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ขอประเมิน PEP ทันทีโดยไม่รออาการหรือผลตรวจ
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ถุงยางอย่างเดียวเพียงพอไหม
ถุงยางช่วยลดความเสี่ยง HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้มากเมื่อใช้ถูกต้องทุกครั้ง สามารถใช้ร่วมกับ PrEP และการตรวจตามความเสี่ยงเพื่อเพิ่มการป้องกัน
ใช้ PrEP แล้วต้องใช้ถุงยางไหม
PrEP ป้องกัน HIV แต่ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่น ถุงยางยังช่วยลดความเสี่ยงเหล่านี้
มีเลือดออกเล็กน้อยหลังมีเพศสัมพันธ์ควรทำอย่างไร
หยุดกิจกรรมและสังเกตอาการ หากเลือดไม่หยุด ปวดมาก หรือมีอาการผิดปกติอื่น ควรไปพบแพทย์ หากมีโอกาสสัมผัส HIV ให้ประเมิน PEP ภายใน 72 ชั่วโมงด้วย
สรุป
เซ็กส์ทางทวารหนักไม่ใช่เรื่องผิดและไม่จำกัดเพศ ความเสี่ยง HIV ลดลงได้ด้วยถุงยาง สารหล่อลื่น PrEP, PEP การตรวจ และ U=U เลือกวิธีที่เหมาะกับตนเองโดยคุยกับผู้ให้บริการอย่างไม่ตัดสิน
