บอกคู่ว่าตรวจเจอ STI อย่างไร ให้คู่ไปตรวจและรักษาทัน

การบอกคู่ว่าตรวจเจอ STI (โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์) คือการทำให้คนที่เคยมีเพศสัมพันธ์กับคุณได้รู้ตัว ว่าเขาอาจได้รับเชื้อไปด้วยโดยไม่รู้ เขาจะได้ไปตรวจและรักษาทัน และคุณเองก็ลดโอกาสกลับมาติดซ้ำจากคนเดิม คุณเลือกได้ว่าจะบอกด้วยตัวเอง ให้เจ้าหน้าที่บอกแทนโดยไม่เอ่ยชื่อคุณ หรือให้เจ้าหน้าที่อยู่เป็นเพื่อนตอนบอก ทุกวิธีต้องเกิดจากความสมัครใจของคุณเสมอ

ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า การบอกคู่ไม่ใช่การสารภาพผิด แต่เป็นขั้นตอนหนึ่งของการรักษา ที่ช่วยให้คุณและคู่ได้ตรวจและรักษาไปพร้อมกัน ไม่ส่งเชื้อกลับไปกลับมา และถ้าคุณพูดเองไม่ไหว ขอให้เจ้าหน้าที่ช่วยบอกแทนได้โดยไม่ต้องเปิดเผยชื่อคุณ

บอกคู่ว่าตรวจเจอ STI แล้วได้อะไรกลับมาบ้าง

เหตุผลข้อแรกเป็นเรื่องของตัวคุณเอง โรคที่เกิดจากแบคทีเรีย เช่น หนองใน หนองในเทียม และซิฟิลิส รักษาหายได้ แต่ถ้าคู่ยังไม่ได้รักษา เชื้ออาจวนกลับมาหาคุณอีกรอบทั้งที่กินยาครบแล้ว แนวทางเวชปฏิบัติของออสเตรเลียระบุว่าการแจ้งคู่ช่วยป้องกันการติดซ้ำ และสำหรับหนองในกับหนองในเทียม แนะนำให้ตรวจซ้ำที่ 3 เดือนหลังรักษาเพื่อหาการติดซ้ำ

เหตุผลข้อที่สองคือคู่ของคุณอาจไม่รู้ตัวเลย องค์การอนามัยโลกประเมินว่าทั่วโลกมีการติดเชื้อชนิดที่รักษาหายได้มากกว่า 1 ล้านครั้งต่อวันในคนอายุ 15–49 ปี ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ สี่โรคที่รักษาหายได้คือหนองในเทียม หนองใน ซิฟิลิส และพยาธิช่องคลอด ส่วนเอชไอวี เริม และ HPV เป็นไวรัส การบอกคู่จึงเป็นทางสำคัญที่ทำให้คนไม่มีอาการรู้ว่าควรไปตรวจ

เหตุผลข้อที่สามคือการเจอโรคหนึ่งเป็นสัญญาณว่าควรตรวจโรคอื่นด้วย เช่น ซิฟิลิสและเอชไอวี ทั้งของคุณและของคู่ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าผลตรวจแต่ละแบบบอกอะไรได้บ้าง อ่านเพิ่มที่ การตรวจ HIV มีผลกี่แบบ

ต้องย้อนกลับไปบอกคู่คนไหนบ้าง และย้อนไปนานแค่ไหน

คำตอบขึ้นอยู่กับว่าตรวจเจอโรคอะไร ตารางด้านล่างสรุปช่วงเวลาย้อนหลังจากหน้าหนองใน หนองในเทียม และซิฟิลิสของแนวทางเวชปฏิบัติโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ของออสเตรเลีย ใช้เป็นจุดตั้งต้นได้

ช่วงเวลาจริงให้ผู้ให้บริการยืนยันอีกครั้ง ลองเขียนรายชื่อหรือช่องทางติดต่อเท่าที่นึกออกไว้ก่อนไปพบเจ้าหน้าที่ อยากรู้ลักษณะของโรคที่เจอ อ่านต่อที่ โรคหนองในของผู้ชายและผู้หญิง

บอกเองหรือให้เจ้าหน้าที่ช่วยบอก แบบไหนเหมาะกับสถานการณ์ของคุณ

องค์การอนามัยโลกอธิบายรูปแบบการแจ้งคู่ไว้สี่แบบ และคุณเลือกคนละแบบกับคู่แต่ละคนได้

• บอกด้วยตัวเอง เจ้าหน้าที่ช่วยเตรียมข้อมูลให้ เหมาะกับคู่ที่คุยกันตรง ๆ ได้อยู่แล้ว
• ให้เจ้าหน้าที่บอกแทน คุณให้ช่องทางติดต่อไว้ เจ้าหน้าที่แจ้งคู่โดยไม่บอกว่าใครแจ้ง เหมาะกับคู่ชั่วคราวหรือคนที่คุณไม่อยากเผยตัว
• แบบมีข้อตกลงเวลา คุณรับปากว่าจะบอกเองภายในเวลาที่ตกลงกัน ถ้าพ้นกำหนดแล้วคู่ยังไม่มาตรวจ เจ้าหน้าที่จะติดต่อเอง
• บอกโดยมีเจ้าหน้าที่อยู่ด้วย คุณเป็นคนพูด แต่มีเจ้าหน้าที่ช่วยตอบคำถาม เหมาะกับคู่ประจำที่ต้องคุยกันยาว

แนวทางแจ้งคู่เรื่องเอชไอวีขององค์การอนามัยโลกรวบรวมข้อมูลไว้ว่า เมื่อมีเจ้าหน้าที่ช่วยแจ้ง คู่มาตรวจเพิ่มขึ้นราว 1.5 เท่าเทียบกับการปล่อยให้บอกกันเอง และย้ำว่ากระบวนการนี้ต้องสมัครใจเสมอ การบังคับไม่เป็นสิ่งที่ยอมรับได้ แปลว่าอะไรสำหรับคุณ คุณขอให้เจ้าหน้าที่บอกแทนได้ และไม่ตอบชื่อคู่บางคนก็ได้ โดยไม่เสียสิทธิ์การรักษาของตัวเอง

ควรพูดกับคู่ว่าอย่างไร ให้เรื่องไม่บานปลาย

สิ่งที่ทำให้บทสนทนาพังง่ายคือการเปิดเรื่องด้วยการหาว่าใครเอามาติด หลายโรคอยู่ในตัวได้โดยไม่มีอาการ การไล่หาต้นทางจึงมักไม่มีคำตอบและทำให้ทั้งสองฝ่ายตั้งการ์ด ลองใช้ลำดับนี้แทน

1. เลือกจังหวะที่ทั้งคู่ว่างและอยู่ในที่ส่วนตัว
2. บอกข้อเท็จจริงสั้น ๆ ก่อน เช่น เราไปตรวจมาแล้วเจอเชื้อชนิดหนึ่ง หมอบอกว่าคนที่เคยมีเพศสัมพันธ์ด้วยควรไปตรวจ
3. บอกทางออกทันที ถ้าเป็นโรคที่รักษาหายได้ เช่น หนองใน ก็บอกได้ว่ารักษาด้วยยาได้ ถ้าเป็นโรคจากไวรัส ให้บอกว่ามีการรักษาและการดูแลต่อเนื่อง และมีที่ตรวจที่ไปได้เลย
4. เปิดพื้นที่ให้เขาถาม แล้วบอกว่าคุณยินดีไปตรวจเป็นเพื่อน หรือส่งข้อมูลสถานบริการให้

ถ้าคู่เงียบหรือโกรธในนาทีแรก อย่าเพิ่งสรุปว่าความสัมพันธ์จบ บางคนต้องใช้เวลาตั้งหลัก ลองส่งข้อความสั้น ๆ พร้อมที่อยู่จุดตรวจตามไป ถ้าอยากได้ตัวอย่างคำพูดเพิ่ม ลองอ่านเรื่อง การสื่อสารเรื่องสุขภาพทางเพศกับคู่

ถ้ากลัวว่าบอกแล้วจะไม่ปลอดภัย ควรทำอย่างไร

ข้อนี้สำคัญและมักถูกข้าม แนวทางขององค์การอนามัยโลกกำหนดให้เจ้าหน้าที่ประเมินความเสี่ยงเรื่องความรุนแรงในคู่ก่อนเริ่มกระบวนการ ถ้าคุณคิดว่าคู่อาจใช้กำลัง ทำร้ายจิตใจ หรือเอาเรื่องนี้ไปประจานต่อ ให้บอกเจ้าหน้าที่ตรงไปตรงมาตั้งแต่แรก

ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือให้เจ้าหน้าที่แจ้งคู่แทน แนวทางออสเตรเลียระบุว่าการแจ้งแบบไม่เปิดเผยตัวผู้แจ้งเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดเมื่อมีความกังวลเรื่องความรุนแรงในครอบครัว เจ้าหน้าที่จะติดต่อคู่แบบรักษาความลับ และไม่บอกว่าใครเป็นผู้แจ้ง แปลว่าอะไรสำหรับคุณ ถ้าไม่ปลอดภัย ไม่ต้องฝืนบอกเอง

หลังบอกไปแล้ว คู่ต้องไปตรวจอะไร และคุณต้องทำอะไรต่อ

เมื่อคู่ตอบรับแล้ว ขั้นถัดไปคือทำให้เขาไปถึงบริการจริง ใช้รายการนี้เป็นเช็กลิสต์ได้

• ให้คู่แจ้งชื่อโรคที่คุณตรวจเจอ และช่องทางที่เคยมีเพศสัมพันธ์ เพราะแนวทางแนะนำให้ตรวจตำแหน่งที่สัมผัสจริง
• สำหรับหนองใน หนองในเทียม และซิฟิลิส ให้งดมีเพศสัมพันธ์ 7 วันหลังเริ่มยา หรือจนกว่ากินยาครบและอาการหาย แล้วแต่ว่าอย่างไหนช้ากว่า และยังไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่ในช่วงย้อนหลังจนกว่าคู่จะได้ตรวจและรักษา
• หนองในและหนองในเทียมให้นัดตรวจซ้ำที่ 3 เดือน ส่วนซิฟิลิสแพทย์จะนัดตรวจเลือดติดตามเป็นระยะ
• ถ้ายังไม่เคยตรวจเอชไอวีและซิฟิลิสในรอบนี้ ให้ตรวจไปพร้อมกัน

ในประเทศไทย โครงการวิจัยของสถาบันเพื่อการวิจัยและนวัตกรรมด้านเอชไอวีทดลองให้องค์กรชุมชนบางแห่งในกรุงเทพฯ ชลบุรี และเชียงใหม่ ตรวจหนองในและหนองในเทียม และจ่ายยารักษาหนองในเทียมได้เอง โดยตั้งเป้าส่งต่อเข้ารักษาภายในวันถัดไปหลังรู้ผล บริการแบบนี้ยังไม่ได้มีทุกที่ ให้ถามเจ้าหน้าที่ว่าคู่ควรไปตรวจที่ไหนใกล้บ้าน

คำถามที่พบบ่อย

ไม่รู้ชื่อจริงหรือเบอร์ของคู่บางคน ต้องทำอย่างไร

ให้ข้อมูลเท่าที่มีก็พอ เช่น ชื่อในแอปหรือช่องทางที่เคยคุยกัน ถ้าติดต่อไม่ได้จริง ๆ ก็ไม่ถือว่าคุณทำผิด และไม่กระทบสิทธิ์การรักษาของคุณ

คู่ไม่มีอาการเลย ยังต้องไปตรวจไหม

ต้องตรวจ เพราะโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายชนิดไม่แสดงอาการ แนวทางออสเตรเลียระบุว่าหนองในที่ลำคอและทวารหนักส่วนใหญ่ไม่มีอาการ การรอให้มีอาการก่อนจึงทำให้เชื้อถูกส่งต่อ และทำให้คุณเสี่ยงติดซ้ำ

รับยาไปให้คู่กินเองเลยได้ไหม จะได้ไม่ต้องไปคลินิก

บางพื้นที่มีระบบให้นำยาไปให้คู่ได้ในบางกรณี แต่ต้องอยู่ภายใต้การสั่งจ่ายของแพทย์เท่านั้น ห้ามแบ่งยาของตัวเองให้คู่กินเอง เพราะการรักษาต่างกันตามโรคและตำแหน่งที่ติดเชื้อ ให้ถามผู้ให้บริการว่าที่นั่นมีทางเลือกนี้หรือไม่

ถ้าตรวจเจอซิฟิลิส คู่จะได้รับยาเลยไหมทั้งที่ผลยังไม่ออก

เป็นไปได้ สำหรับซิฟิลิสระยะที่หนึ่งและสอง แนวทางออสเตรเลียแนะนำให้รักษาคู่ที่มีเพศสัมพันธ์ด้วยในช่วง 3 เดือนไปก่อนโดยไม่ต้องรอผลเลือด การตัดสินใจนี้เป็นของแพทย์ผู้ตรวจ อ่านเรื่องโรคเพิ่มได้ที่ ซิฟิลิส โรคที่ไม่ควรมองข้าม

สรุป

การบอกคู่คือขั้นตอนหนึ่งของการรักษา ไม่ใช่บทลงโทษ และประโยชน์ตกกับตัวคุณโดยตรง เพราะช่วยลดการติดซ้ำ เริ่มจากถามผู้ให้บริการว่าโรคที่เจอควรย้อนไปบอกคู่นานแค่ไหน เขียนรายชื่อเท่าที่นึกออก แล้วเลือกเป็นรายคนว่าจะบอกเองหรือให้เจ้าหน้าที่ช่วยบอก

ถ้ารู้สึกว่าการบอกอาจทำให้ไม่ปลอดภัย ให้พูดกับเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ต้นเพื่อใช้วิธีที่ไม่เปิดเผยชื่อคุณ และไปตรวจติดตามตามนัด ข้อมูลในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป การเลือกยาและช่วงเวลาที่เหมาะกับคุณต้องให้ผู้ให้บริการประเมินเป็นรายคน

แหล่งอ้างอิง

• Australian STI Management Guidelines — Contact tracing
• Australian STI Management Guidelines — Chlamydia
• Australian STI Management Guidelines — Gonorrhoea
• Australian STI Management Guidelines — Syphilis
• องค์การอนามัยโลก — แนวทางการแจ้งคู่เรื่องเอชไอวี (2016)
• องค์การอนามัยโลก — ข้อมูลโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• สถาบันเพื่อการวิจัยและนวัตกรรมด้านเอชไอวี (IHRI) — โครงการวิจัย Point-of-Care STIs
• Bell G, Potterat J. Partner notification for sexually transmitted infections in the modern world: a practitioner perspective (2011)